Uzlaştırma Nedir? Hangi Suçlarda Uygulanır ve Süreç Nasıl İşler?

Uzlaştırma, belirli suçlarda şüpheli ile mağdurun tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşarak uyuşmazlığı ceza yargılamasının dışında gidermesine imkân tanıyan bir ceza muhakemesi kurumudur. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253, 254 ve 255. maddelerinde düzenlenmiştir. Anlaşma sağlandığında soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına, dava açılmışsa düşme kararına varılabilir.

Kurumun amacı yalnızca dosya sayısını azaltmak değildir; suçla bozulan ilişkinin onarılması ve mağdurun zararının hızla giderilmesi de hedeflenir. Bu yaklaşım öğretide “onarıcı adalet” olarak adlandırılır.

Uzlaştırma hangi suçlarda uygulanır?

CMK m.253 iki ayrı grup öngörür.

Birinci grup — şikâyete bağlı suçlar. Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan suçlar kural olarak uzlaştırmaya tabidir.

İkinci grup — şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın kanunda tek tek sayılan suçlar. Türk Ceza Kanunu'ndan sayılan başlıcaları şunlardır:

• Kasten yaralama (m.86, üçüncü fıkra hariç; m.88)
• Taksirle yaralama (m.89)
• Tehdit (m.106, birinci fıkra)
• Konut dokunulmazlığının ihlali (m.116)
• İş ve çalışma hürriyetinin ihlali (m.117/1; m.119/1-c)
• Hırsızlık (m.141)
• Güveni kötüye kullanma (m.155, üçüncü fıkra hariç)
• Dolandırıcılık (m.157)
• Suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi (m.165)
• Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (m.234)
• Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması (m.239, dördüncü fıkra hariç)

Ayrıca mağdurun gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, suça sürüklenen çocuklar bakımından üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar da kapsamdadır. Diğer kanunlarda yer alan suçlarda uzlaştırmaya gidilebilmesi için — şikâyete bağlı olanlar hariç — o kanunda açık hüküm bulunması gerekir.

Listede yer alan dolandırıcılık suçu, internet üzerinden işlenen bazı fiiller bakımından da gündeme gelebilmektedir; bu tür olaylarda ilk saatlerde yapılması gerekenler için İnternet dolandırıcılığında ilk 24 saat başlıklı yazıya bakılabilir.

Hangi hâllerde uzlaştırmaya gidilemez?

Şikâyete bağlı olsalar dahi cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ısrarlı takip suçu (TCK m.123/A) ve hakaret suçu (TCK m.125) uzlaştırma kapsamı dışındadır.

Bir diğer sınır, suçların birlikte işlenmesine ilişkindir: uzlaştırma kapsamındaki bir suç, kapsam dışındaki başka bir suçla aynı mağdura karşı birlikte işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Suçların farklı mağdurlara yönelmesi hâlinde bu sınırlama işlemez.

Tarafların adreste bulunamaması, yurt dışında olması veya başka bir nedenle kendilerine ulaşılamaması hâlinde de uzlaştırma yoluna gidilmeksizin soruşturma sonuçlandırılır. Birden fazla mağduru olan bir suçta uzlaştırma için mağdurların hepsinin kabulü aranır.

Hakaret suçundaki değişiklik: artık uzlaştırma değil, önödeme

Bu konuda yayımlanmış pek çok içerik güncelliğini yitirmiştir. 24 Aralık 2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanun ile (Resmî Gazete: 25 Aralık 2025) yapılan değişiklikten önce hakaret suçu uzlaştırmaya tabiydi. Yapılan düzenlemeyle hakaret suçu CMK m.253/3'te açıkça uzlaştırma kapsamı dışına çıkarılmış, buna karşılık TCK m.75'te düzenlenen önödeme kurumunun kapsamına alınmıştır. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret bu kapsamın dışında tutulmuştur.

Önödeme, kanunda belirlenen tutarın süresi içinde ödenmesi hâlinde kamu davasının açılmaması veya açılmış davanın düşmesi sonucunu doğuran ayrı bir kurumdur; uzlaştırmadan farklı olarak mağdurla müzakere edilen bir edim değil, Devlete yapılan bir ödeme söz konusudur.

Aynı Kanun, iki kurumun kesiştiği bir ihtimali de düzenlemiştir: önödeme kapsamına giren bir suç ile uzlaştırma kapsamına giren bir suç aynı mağdura karşı birlikte işlenmişse, uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır. Değişikliğin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla uzlaşmanın zaten sağlanmış olduğu dosyalar ise bu düzenlemeden etkilenmez.

Mevzuatın bu şekilde değişebildiği göz önünde bulundurulmalı; bir adım atılmadan önce hükmün güncel hâli kontrol edilmelidir.

Süreç nasıl işler?

Dosyanın uzlaştırma bürosuna gönderilmesi

Suçun uzlaşmaya tabi olması ve kamu davası açılması için yeterli şüphenin bulunması hâlinde dosya, Cumhuriyet başsavcılığı bünyesindeki uzlaştırma bürosuna gönderilir. Büro, Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen listelerden bir uzlaştırmacı görevlendirir.

Uzlaşma teklifi ve yedi günlük süre

Uzlaştırmacı, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görene ayrı ayrı teklifte bulunur; teklif açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da yapılabilir. Teklifle birlikte kişiye uzlaşmanın niteliği ile kabul veya reddin hukuki sonuçları anlatılır. Kendisine teklifte bulunulan kişi yedi gün içinde kararını bildirmezse teklifi reddetmiş sayılır. Reşit olmayanlarda teklif kanuni temsilciye yapılır.

Müzakere

Uzlaştırmacı, belgelerin örnekleri kendisine verildikten itibaren en geç otuz gün içinde işlemleri sonuçlandırır; büro bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir. Müzakereler gizlidir. Şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanuni temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Müzakerelere katılmaktan kaçınan taraf uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır.

Rapor

Uzlaştırmacı hazırladığı raporu büroya verir; uzlaşma gerçekleşmişse raporda ne şekilde uzlaşıldığı ayrıntılı olarak açıklanır ve tarafların imzaları yer alır. Cumhuriyet savcısı, uzlaşmanın tarafların özgür iradesine dayandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu denetler.

Uzlaşma teklifi reddedilmiş olsa bile taraflar, en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar aralarında anlaştıklarını gösteren belgeyle Cumhuriyet savcısına başvurabilirler.

Uzlaşma teklifinde bulunulması veya teklifin kabul edilmesi, delillerin toplanmasına engel değildir. Olayla ilgili dijital kayıtların korunmasına ilişkin genel bilgiler için dijital delillerin korunması başlıklı yazı incelenebilir.

Uzlaşma sağlanırsa ne olur?

Şüpheli edimini bir defada yerine getirirse hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Edimin ileri bir tarihe bırakılması, taksitlendirilmesi veya süreklilik göstermesi hâlinde kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir; erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Uzlaşmanın gerekleri yerine getirilmezse kamu davası açılır.

• Tazminat davası: Uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar dışında, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış dava bakımından feragat edilmiş sayılır.
• Edim yerine getirilmezse: Uzlaşma raporu veya belgesi, İcra ve İflas Kanunu m.38 anlamında ilam niteliğinde belgelerden sayılır; bu, alacağın icra yoluyla takibine imkân verir.
• Beyanların korunması: Müzakereler sırasındaki açıklamalar herhangi bir soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz.
• Zamanaşımı: İlk uzlaşma teklifinden, girişimin sonuçsuz kaldığı ana veya en geç raporun büroya verildiği tarihe kadar dava zamanaşımı ve dava süresi işlemez.
• Giderler: Uzlaştırmacı ücreti ve diğer uzlaştırma giderleri yargılama giderlerindendir; uzlaşmanın gerçekleşmesi hâlinde bu giderler Devlet Hazinesi tarafından karşılanır.

Uzlaşma sağlanamazsa

Uzlaştırma girişimi sonuçsuz kaldığında soruşturma ya da yargılama olağan seyrinde devam eder. Kanun, sonuçsuz kalan bir uzlaştırmadan sonra tekrar uzlaştırma yoluna gidilemeyeceğini öngörür. Kamu davası açıldıktan sonra suçun uzlaşma kapsamında olduğunun anlaşılması hâlinde ise dosya, uzlaştırma işlemlerinin yapılması için büroya gönderilir (CMK m.254); bu aşamada uzlaşma sağlanırsa düşme kararı verilir.

Birden fazla kişinin katıldığı suçlarda, uzlaşan kişi uzlaşmadan yararlanır; diğer şüpheli veya sanıklar bakımından süreç devam eder (CMK m.255).

Sık sorulan sorular

Uzlaşma teklifini reddetmek zorunda mıyım?

Uzlaşma tarafların özgür iradesine dayanır; teklif kabul de edilebilir, reddedilebilir de. Reddedilmesi hâlinde dosya olağan usulle sonuçlandırılır. Kararın somut olaydaki etkileri dosyanın özelliklerine göre değişir.

Uzlaşma adli sicil kaydına işler mi?

Uzlaşma sonucunda verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ya da düşme kararı bir mahkûmiyet hükmü değildir; bu nedenle adli sicilde mahkûmiyet kaydı doğurmaz.

Edim mutlaka para ödemesi olmak zorunda mıdır?

Hayır. Tarafların üzerinde anlaştığı edim, hukuka uygun olmak kaydıyla maddi bir ödeme dışında özür dileme veya zararın eski hâle getirilmesi gibi biçimlerde de kararlaştırılabilir.

Şikâyetten vazgeçme ile uzlaşma aynı şey midir?

Hayır. İkisi farklı hukuki kurumlardır; koşulları, usulü ve sonuçları birbirinden ayrıdır. Özellikle birden fazla failin bulunduğu hâllerde sonuçları farklılaşır.

Uzlaştırmacı kimdir?

Uzlaştırmacılar, hukuk fakültesi mezunları arasından Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen listelerden görevlendirilir. Uzlaştırmacı olarak görev yapan avukat, aynı olayda daha sonra vekil veya müdafi olarak görev üstlenemez.

Kaynaklar

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253-255; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.75; 7571 sayılı Kanun (Resmî Gazete, 25.12.2025); Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya tavsiye niteliğinde değildir. Mevzuat ve uygulama değişebilir. Her uyuşmazlık kendi somut koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir. Konunuza ilişkin değerlendirme için randevu alabilirsiniz; görüşmeler yalnızca önceden randevu alınarak yapılmaktadır.