Borçlunun Temerrüdü ve Temerrüt Faizi Nasıl Hesaplanır?

Borçlunun temerrüdü, ifası mümkün ve muaccel (istenebilir hâle gelmiş) bir borcun, borçlunun kusuruyla zamanında yerine getirilmemesi ve alacaklının bu konuda borçluyu ihtar etmesiyle ortaya çıkan hukuki bir durumdur. Temerrüt hâlinde alacaklı, borcun ifasının yanı sıra gecikme nedeniyle uğradığı zararın tazminini de isteyebilir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 117 ve devamı maddelerinde düzenlenen bu kurum, para borçlarında temerrüt faizi talebiyle, diğer borçlarda ise gecikme tazminatı talebiyle sonuç doğurur.

Borçlu hangi hâllerde temerrüde düşer?

TBK m.117 uyarınca borçlunun temerrüde düşebilmesi için üç şart aranır: borcun muaccel olması, borcun ifasının mümkün olması ve alacaklının borçluyu ihtar etmesi. İhtar, borcun ifasının açıkça istenmesi anlamına gelir; belirli bir şekle bağlı değildir, ancak uygulamada yazılı olarak (noter aracılığıyla veya yazılı bildirimle) yapılması ispat kolaylığı sağlar.

Vadesi taraflarca birlikte kararlaştırılmış borçlarda, vadenin gelmesiyle borçlu kendiliğinden temerrüde düşer; bu hâlde ayrıca ihtara gerek yoktur (TBK m.117/2). Haksız fiilden doğan borçlarda ise borçlu, fiilin işlendiği andan itibaren temerrüde düşmüş sayılır.

Temerrüt faizi nasıl hesaplanır?

Para borcunun ödenmesinde temerrüde düşen borçlu, sözleşmede kararlaştırılmış bir temerrüt faizi oranı varsa bu oranı; kararlaştırılmamışsa 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'da öngörülen kanuni faiz oranını ödemekle yükümlüdür. Ticari işlerde uygulanacak temerrüt faizi oranı, aynı Kanun uyarınca farklı ve genellikle daha yüksek belirlenir; taraflardan biri tacir ise işin ticari iş sayılıp sayılmayacağı somut olaya göre değerlendirilir.

Sözleşmede kararlaştırılan faiz oranı kanuni oranın üzerindeyse, temerrüt faizi de bu oranın altında kalamaz (TBK m.120). Kanuni faiz oranı zaman içinde değişebildiğinden, güncel oran hesaplamadan önce ilgili mevzuattan teyit edilmelidir.

Alacaklının, temerrüt faizini aşan bir zararının bulunduğunu ispat etmesi hâlinde, borçlu bu zararı da tazminle yükümlüdür; meğerki borçlu kusuru bulunmadığını ispat etsin (TBK m.122).

Temerrüdün diğer sonuçları

Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde alacaklı, borçluya uygun bir süre vererek bu süre içinde ifa gerçekleşmezse sözleşmeden dönme hakkını kullanabilir (TBK m.123 vd.). Ayrıca temerrüde düşen borçlu, borcun ifasının kendisinden beklenemeyecek bir sebeple imkânsız hâle gelmesinden dahi kural olarak sorumlu tutulabilir (TBK m.119). Bir para borcunun kaynağı kaparo gibi bir ön ödeme olduğunda, iadeye ilişkin ayrı değerlendirmeler için Kaparo Geri Alınabilir mi? başlıklı yazı incelenebilir.

Sık sorulan sorular

İhtar çekmeden temerrüt faizi istenebilir mi?

Kural olarak hayır; borcun ifasının açıkça istenmesi (ihtar) gerekir. Ancak vadesi taraflarca belirlenmiş borçlarda vadenin gelmesiyle ayrıca ihtara gerek kalmaksızın temerrüt kendiliğinden gerçekleşir.

Temerrüt faizi oranı her zaman aynı mıdır?

Hayır. Sözleşmede kararlaştırılmış bir oran yoksa kanuni faiz oranı uygulanır; bu oran mevzuatla zaman içinde değişebilir ve ticari işlerde farklı belirlenebilir.

Temerrüt faizi ile birlikte ayrıca tazminat istenebilir mi?

Alacaklı, temerrüt faizini aşan bir zararının bulunduğunu ispat ederse bu zararın tazminini de isteyebilir; borçlu kusursuzluğunu ispatlayarak bu talepten kurtulabilir.

Kaynaklar: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.117-123; 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya tavsiye niteliğinde değildir. Mevzuat ve uygulama değişebilir. Her uyuşmazlık kendi somut koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir. Konunuza ilişkin değerlendirme için randevu alabilirsiniz; görüşmeler yalnızca önceden randevu alınarak yapılmaktadır.